Orta Doğu’nun Bitmeyen Kavgasının Kaynağı, İflas eden Babanın Milyarder Oğlu

Yukarıda gördüğünüz resim 1800 lerin sonlarına doğru çekilmiş olmalı, varlıklı bir genç adam görüyorsunuz, oysa avukat olan babası tümüyle her şeyini kaybedince tek çözüm yolu olarak tüm ailesini alıp Avustralya’ya “yeni umutlarla” gelmişti. Resimde gördüğünüz oğlu bir ortak buldu ve bir altın madenini çalıştırmaya başladılar. Baba şanssızdı ama oğlu değil. Tekrar İngiltere’ye döndüğünde o günlerin en varlıklı adamlarından biriydi William Knox D’Archy. Şimdi bir ara verip size ikinci bir kişiyi tanıştıracağım. Aşağıda resimde gördüğünüz genç adam bir Fransız.

Arkeoloji ve madenler bu gezilerde onun esas ilgi alanı olur ve dönüşte iki cilt “teknik seyahat raporu” yayınlar.

Tekrar başa dönelim, 1900 yılında Paris’de büyük bir sergi açılmıştır. Katılımcılar arasında İran Gümrük İşleri Genel Direktörü Ermeni asıllı Kitapçı Han vardır. İran’ın paraya şiddetle ihtiyacının olduğu bu dönemde Şah yatırımcılar aramaktadır. İşte o zaman Jacques’in raporundaki notlar dikkatlerini çeker ” Zagros Dağlarının güneyinde petrol emareleri mevcuttur.” Uzatmayalım işin içine kimler girmez ki, eski bakanlar ve ileride İngiltere Başbakanı olacak Churchill ( o zamanlar gizli serviste ) ve William Knox bu iş için yatırım yapmaya karar verir, sonunda aşağıda resimde gördüğünüz Muzafferiddin Kaçar, Şahtan ‘Doğal gaz ve petrol çıkarma taşıma işletme işlerine ait’ altmış yıl süreli, imtiyazı D’Arcy alır.

İran Şahi Muzaffereddin Kaçar

İmtiyazın önemi için şunu eklemek zorundayım, İran’ın kuzeyi hariç, ( Rusya’dan çekindiği için) 1.3 milyon metrekare arazide istediği çalışmayı yapabilecektir, yani hemen hemen Türkiye’nin iki katı alanda. Kasım 1902 de ilk delme işlemi başlar. ( Bütün bunlar başlı başına ayrı bir yazı ) uzatmayalım, 1907 yılına gelindiğinde sonuç sıfırdır, ve D’Arcy babası gibi batmak üzeredir. 1908 yılının mayısında bir telgraf çeker. “Değerli ne varsa satınız, işi olduğu gibi bırakıp dönünüz.”

26 Mayıs 1908 günü kuyu artezyen yapar ve petrol yeryüzüne fışkırır, yüksekliği yirmi metreden fazladır.. Bu Orta Doğudaki ilk petrol kuyusudur. Süleyman Mescid kuyusu 330 metrede petrolü bulmuştur. D’Arcy’nin mektubu şans eseri ancak iki hafta sonra ellerine geçer. Bu kuyuyu diğerleri takip edecektir. Kerkük’te ilk kuyu ancak 1926 yılında açılabilecektir. Artık Orta Doğu, Petrol çıkarlarının gerektirdiği, darbe ve rejimlerin alanı olacaktır.

William Knox D’Arcy bütün bu imtiyazın başlangıçta tek sahibi olan adam ilginçtir, hiç Jacques’le karşılaşmadı ve imtiyazın imzalanması dahil hiç İran’a gitmedi, hiç bir sondaj kuyusunu ve çalışmayı merak etmedi . 1917 yılında öldüğünde geride o günün değeriyle yaklaşık bir milyon sterlini ailesine bıraktı.

M. Meran Pakel

Karşıyaka, 23.07.2019

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s