

Bugün hikayemiz fotoğrafta gördüğünüz Fransa’nın ortasında yer alan Amboise’de geçiyor. Paris’e araba ile iki saat uzaklıkta.

İki nehrin arasında küçük sempatik bir yerleşim yeri. Güzelliği çok önceden fark edilmiş. Krallar, Soylular ve asillerin sayfiye yeri olmuş.

Yukarıda fotoğrafta gördüğünüz Şato neredeyse iki bin yıllık, küçük bir kale olarak yapılsa da yıllar boyu eklemeler ile günümüz de ziyaretçilerini ağırlıyor, Château d’Amboise.
Amboise şatosu görkemli yapısını Fransa kralı I. Françoise borçlu. Françoise, soylu ama Kral soyundan değil, Kralın kızı ile evli. Erkek çocuğu olmayan Kral, ölmeden önce tahtın varisinin damadı olduğunu söyleyince yirmi bir yaşında Kral oluyor. Sanata büyük ilgisi var. (Aşağıya aldığım fotoğrafta ki imzasının güzelliğine bakılırsa bilmiyorum belki kendi de uğraşıyordu)

Kral olur olmaz, Papayı ziyaret için İtalya’ya gider. Papa o arada Bologna’da, kendisine sunulan ‘Mekanik aslanı’ incelemektedir.

Mekanik aslan, yürüyebilmekte ve yürürken arada durup başını sağa sola çevirebilmektedir. (Bazı yazarlar Aslanın yürüyerek Papa’nın önüne geldiğini ve diz çöktüğünü de yazıyor.)
Bu buluş kime aitti derseniz, büyük Usta Leonardo da Vinci nin eseriydi. Düşünmüş taşınmış adı Aslan olan Papa Leo X için tasarlamıştı. (‘Mekanik Aslan’ ne yazık ki günümüze ulaşamamıştır ancak her yarattığını yazıp çizen, desenleyen büyük Usta, mühendis, mucit ne derseniz tüm detayları ile resimlemiş. Madrid’de bulunan çizimlere dayanılarak ahşap kopyası 2019 yılında Paris’te İtalyan Kültür salonlarında sergilendi. Aşağıya fotoğrafını ekliyorum.)

Françoise ile Leonardo ilk defa Bolonya’da tanışırlar, Kral, Fransa’ya gelmesi için teklifte bulunur. Israrlara dayanamaz, sonunda kabul eder. Üstelik o güne kadar kimseye satmadığı ‘Mona Lisa’ tablosunu Françoise satar ancak eksikleri vardır, gelirken yanında getirecektir. Ve atmış dört yaşındaki Leonardo Usta, yanında yardımcıları ile Ambroise’ye gelir, aşağıda fotoğrafta gördüğünüz kendisine ‘Özel’ olarak hazırlanmış Clos Lucé Şatosuna yerleşir.

Kral ile aralarındaki yakınlık, sempati ile başlamış sonrasında derin bir saygıya dönüşmüş, Françoise ona ‘Babam’ diyerek onurlandırmış, Büyük Usta üç sene kaldığı Amboise’de 1519 yılında atmış yedi yaşında, hayata veda etmiştir.
Bu olayın üzerinden neredeyse iki yüz sene sonra 1700 lü yılların sonlarına doğru Kral On altıncı Lui bir ‘Tablo’ sipariş eder. Resim büyük boyutlu olacaktır. Sanatkâr François-Guillaume Ménageot eserini 1781 yılında tamamlar. Leonardo görülmektedir, kralın kolları arasında.

Üç metreye yaklaşan yüksekliği ve üç buçuk metre genişliği ile hayranlık uyandıran eser, günümüzde aşağıda fotoğrafını gördüğünüz Amboise Müzesinde sergilenmektedir.

Ancak ‘Tablo’ gerçeği yansıtmamaktadır. Leonardo’nun son günlerinde Kral Amboise’de değildir, o tarihlerde imzaladığı belgeler bunu göstermektedir. (Peki, ‘Neden Kral Louis XVI böyle bir sahne istedi’ sorusunun cevabını günümüz Tarihçileri, ‘Ülkesinde her geçen gün artan huzursuzluğun, yaklaşan Devrimin ayak seslerini hisseden Kral’ın ‘Krallık yani Monarşi Sanatkâr, Düşünürlerin hep yanında olmuştur’ savını göstermek için, gerekirse gerçeği saptırabildiklerini sadece bu tabloyu değil, benzeri onlarca tablo sipariş ettiğini yazıyorlar.)
Duvar halısı olarak yapılmak üzere tasarlanan eseri daha geniş kesime ulaştırmak için, yapımından iki sene sonra, Charles-François-Adrien Macret tarafından 1783 yılında gravür reprodüksiyonu yayınlanmıştır. (İngiltere Londra’da British Museum da sergileniyor bir örneği)
Hikayemizin devamında, 1818 yılına geldiğimizde ‘Tablo’ bir defa daha karşımıza çıkar. Fransa’da Napolyon devri sona ermiş, Krallık geri gelmiş, tahta bu sefer Lui XVIII çıkmıştır. Roma da bulunan Fransız elçisi aynı konuyu yeniden yaratması için İtalyan ressam Jean-Auguste-Dominique Ingres ile anlaşır.

Ingres’in yorumu olan 1818 yılında yaptığı (yaklaşık kırk santim boyunda, elli santim genişliğinde) eser, günümüz de en yaygın tanınanı, Paris’te aşağıda gördüğünüz, adı ‘Küçük’ olsa da görkemli ‘Petit Palace’de sergileniyor.

Ressam Ingres, bazı eklemeler ile değişik versiyonlarını da yapmış, bunlardan 1851 tarihli olan, ABD de ‘Smith College Museum of Art’da sergileniyor. Aynı konu, İngiliz sanatçılar William Fisk ve Scott James tarafından boyalı gravür olarak Londra’da 1845 yılında yeniden ele alınmıştır.

Yolunuz Amboise dişerse Leonardo Usta nın son yıllarını geçirdiği küçük şatosunu göreceksiniz ne yazık ki bina sonradan yapılmış haliyle. Fransız devrimi sonrasında halk bütün Sarayları yağmaladı, perdelerine varıncaya kadar eşyalar taşındı. Günümüzde Fransız saraylarında göreceklerinizin ancak yüzde onu gerçektir. Devrim de Leonardo’nun son günlerini geçirdiği bina ve gömülü olduğu Şapel de yıkıldı. Sonra yapılan yeni kilisenin bahçesine, bulunan kemikleri taşındı.

Güzel günlerde buluşmak umuduyla,
M. Meran Pakel
Dalyan, 18.11.2026
461 (30/26)
