Bu Sıcak Günlerde Yolunuz Harput’a Düşerse…

En üstte gördüğünüz yer ‘Harput Kalesi’ Evliya Çelebi burayı gezdiği yıllarda kalenin içinde yerleşmiş insanlar ve evler vardı, şimdi giderseniz sadece yıkıntılar görürsünüz.  Elazığ’ın eski yerleşim yeri olan bu bölge hemen şehrin yanında yer alıyor.

Şimdi gelelim bu sıcak yaz günlerinin en önemli icadı olan buzdolaplarına. Buzdolabının geçmişi o kadar fazla değil. Henüz seksen yaşında sayılır.

İlk Buzdolabı reklamlarından birisi

Reklamda gördüğünüz adamın, taşıdığı gibi buz kalıpları satılırdı, bizim çocukluğumuzda. Üstü ağaç talaşı ile kaplı bu kalıpları, satıcı testere ile keser, istediğiniz boyda parçayı taşıyabilmeniz için sazla bağlar ve erimeden evinize kadar götürebilirdiniz.  Orada yıkanır,  parçalara ayrılarak küpe konurdu. Küp bizim soğutucumuzdu.  Evimize ilk buzdolabı 1953 senesinde girdi.

Ve Buzdolabı ayrılmaz bir parçamız oldu

Ne kadar enteresandır ki buzdolabı ve soğutma tekniğinin gelişmesini otomobil sanayisine borçluyuz. Motorların soğutulması bu gelişmenin belki de bir başlangıcıdır. Gelelim en üstteki resmimize, eğer yolunuz Elazığ’a düşerse, Harput yakınlarında, bir mağara vardır adı eskiden halk arasında ‘Kudret Mağarasıydı’.  Yazın en sıcak gününde bu mağaradan içeri girdiğinizde,  soğuktan donarsınız. Her tarafından boyu bir metreye ulaşan buzlar sarkmaktadır. Buradan çıkarılan buzlar yıllarca Elazığ’da satıldı.

Şimdiki adıyla Buz Mağarasından bir görüntü

Dünyada bu mağaranın benzer örnekleri var, yalnız bize ait değil. Benim üzüldüğüm, yüzlerce sene önce neden bu buz oluşuyor diye merak eden olmamış, olsaydı belki de, soğutma teknolojisini biz başlatmış olurduk, daha acı tarafı bu duyarsızlık ve araştırmama bugün de devam ediyor. Yer altından gelen freon gazı mı yoksa ksenon gazı mı ? yoksa Nitrojen mi bu suları donduruyor diye düşünmüyoruz, ‘kuvvetli bir hava akımının’ sonucu diyerek geçiyoruz.

M. Meran Pakel

Dalyan, 14.08.2020

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s