Fotoğrafta İtalya’nın Parma şehrini görüyorsunuz. Bugün size tanıtacağım Franco’nun doğduğu şehir. Burada büyüdü, Parma Üniversitesinin ‘Yer Bilimleri’ bölümünü bitirdi, Jeolog olarak çalışmak üzere eleman arayan Amerikan Şirketine girdi.
Yukarıya aldığım fotoğraf New York Times gazetesinin Ekonomi haberlerinin yer aldığı 20. Sayfasından, 4 Ocak 1958 de küçücük bir bilgi olarak basılan yazısın da, ‘Gulf Oil Petrol Şirketinin Türkiye ile anlaştığı’ haberi paylaşılmıştı.
Gulf Oil Ankara Kavaklıdere’de ofisini açmış ve aldığı ruhsatla ilk kuyusunu delmeğe başlamıştı, Adıyaman’ın kuzey doğusunda Karadut köyü yakınında.
Asil bir aileden gelen, kökleri Cenevizlilere uzanan Ricci ailesinin oğlu Parma’lı Franco, Adıyaman’da çalışmak için işe girmişti. Gulf Oil Şirketinin ilk açtığı kuyu olan Kevan-1’de ne kadar çalıştı neler yaşadı bilmiyoruz, bu onun ilk ve son işi oldu, yerbilimci olarak. Hayalleri vardı onları gerçekleştirmek için ısınamadığı işi bıraktı.
Parma’ya dönünce ‘Grafiker’ olarak işe girdi. Kitap tutkunuydu, boş zamanı neredeyse yoktu, kütüphanede geçiyordu iş dışında hayatı. New York’a yaptığı çizimleri sergilemek için gitti ve ‘pop Art’ sanatçıları ile tanıştı ama hayatının dönüm noktası yine Parma oldu.
Fotoğraf, Parma’da neredeyse üç yüz yıllık, ‘Biblioteca Palatina’ (Palatina Kütüphanesi) ne ait. Günümüzde işlevine devam etmesi yanında müze olarak ziyaret edebilme olanağı sağlanmış. Yolunuz düşerse, tavan fresklerinin güzelliğini izleyebilirsiniz, yine de bu muhteşem kütüphaneden birkaç fotoğrafı yazımıza ekleyelim.
Franco’nun hayatının o önemli anını, ‘The Inevitable Beauty’ adını verdiği makalesinde Roger Salas yazıyor. (*)
‘Palatina Kütüphanesinin hollerinden birinde Giambattista Bodoni ile tanıştı, baskıda kullandığı tahta oyma kalıpları, başlık harfleri, özel dizaynı ile..ve anında Ricci onlara aşık oldu.’
On sekizinci yüzyılda yaşamış Parma’lı Baskı ustası Bodoni’nin anısına, önce onun el baskısı ‘Manuale Tipografico’ yeniden bastırdı. Sonrasında en seçkin eseri olan ‘Oratio Dominica’, üstelik Papa Paul VI ve Birleşmiş Milletler genel Sekreteri U-Thant’ın imzası ile kendi kurduğu yayınevinde basıldı. Yüz elli beş dilde yazılmış olan eser, aşağıda gördüğünüz New York’da bulunan ‘özel kitap kulübü’ Grolier Club da Jacqueline Kennedy’nin onur konuğu olduğu gecede tanıtıldı.
Artık o bir yayıncıydı, ilk hayali gerçekleşmişti. Özel baskılı kitaplarla tanınıyordu Franco Maria Ricci. 1982 yılına geldiğimizde kırk beş yaşındaydı, Sanat ve Edebiyat Dünyasını buluşturan dergisi seçkin okurlarla buluştu. Fon olarak ‘Siyah’ rengi seçmişti, isminin baş harfleri ‘FMR’ ila adlandırmıştı. (Harfler Fransızca okunduğu zaman ‘efemera’ olması ayrı bir incelik)
‘Dünyanın en güzel dergisi’ olarak anılan ve yönetmen Fellini’nin ‘Benim Kara İncim’ adını verdiği FMR dergisini, Ferrari ailesi üyesine devretti, gerçek hayalini yaratmak için, iki binli yılların başlarında.
Yine böyle bir Mayıs günü günümüzden on bir sene önce 2015 yılında Parma yakınında Fontanellato’da aşağıda fotoğrafta gördüğünüz ‘La Magione’nin açılışı yapıldı.
Dış görünüşü ile kendini belli etmeyen ikinci binayı çevreleyen ve üç yüz bin bambudan oluşan bahçe gerçekte bir ‘Labirentti.’
Seksen dönüm bahçede yürüyüş yolları üç kilometreden fazladır. Dünyanın en büyük Labirenti olma özelliğini ne yazık ki üç sene sonra Çin’e kaptırmış ancak ‘Bambu Labirent’ olarak halen ünvanını korumaktadır. Yolunuz Parma’ya düşerse, müze, kütüphane olarak kullanılan binanın Labirinto della Masone (Duvarcı Labirenti) ni belki de kaybolmadan gezebilirsiniz.
Jeolog, grafik tasarımcısı, sanat yayıncısı, kitap koleksiyoneri Franco Maria Ricci ’nin güzelliklere adanmış son hayali olan bahçesinin, gizemli labirenti gezenleri başka duygulara götürüyor. Güzelliklere ulaşabilmenin kolay olmadığını mı anlatmak istedi acaba aramızdan ayrılmadan önce Franco.
(*) bkz. Roger Salas’ın 2020 yılında yayınladığı, Franco Maria Ricci, 1937-2020 ‘The Inevitable Beauty’ veda yazısı.
Sağlıklı günlerde güzel insanlarla buluşmak umudu ile,
M. Meran Pakel
Dalyan 25.05.2026
447 (16/26)
3 KURUŞ 